Бейтааныш унчукпай нары басты. Анын кай тарапты көздөй кеткенине деле көңүл бурган жок. “Каап!” – деди ичинен. “Ушундай терс кыялым менен сүйлөшкүсү келген адамды да качырып жиберем. Балким, жаман деле ою жоктур? Мындай иттигимди кантип тыям?” Бир кездеги апасынын айткан сөзү эсине түштү: “Алдагы мүнөзүң менен эрге деле тийбейсиң го... Тийсең да сенин ит кыялыңа эркек чыдамак беле, катыгүн! Дегеле эч кимге баш ийгиң келбейт!” “Коюнузчу апа, менин кыялым эмне болуптур?! Айткан сөзүмө турам. Ишимди билем. Үй жумуштарын катыра жасайм. Дагы эмне керек? А эркек деген эркектей болсо баш ийбей каякка бармак элем?!” – деп жооп берген. “Эркек деген эркектей болсо дегенин кара! Эркек болбой анан кандай болмок эле?” – деген апасы нааразы болуп. “Канда-ай, канда-ай? Менин оюмдагыдай...” Ошону менен сөз бүткөн. Көп сүйлөгөндү жактыра бербеген апасы унчукпай тим болгон. – Чоң кыз, бул сизге! Бир аз эле убакыт мурун кагуу жеп кеткен жигит маңдайында гүл сунуп турат. “Мунусу укмуш болду го... Бул эмнеси?!” Кайрадан кагып жибербей өзүн токтоо кармады. – Рахмат! Муну эмнеге алып келдиңиз?! Тааныбаган эле бир аялга... – Биринчиден, муну эмес – гүлдү. Экинчиден аялга эмес, чоң кызга. – Үчүнчүдөн?! – Үчүнчүдөн, сиз мага жагып калдыңыз. Жигиттин сөзүнө каткыра күлдү. Кээде ушинтип каткыра күлүп коймою бар. Анысы жүрөк толгоосун, ички бугун жашыргандагысы окшойт. Жигит коомайсыздана жылмайды да: – Мына, көңүлүңүз да көтөрүлүп калды. – деди. Ооба дегенчелик кылып баш ийкеди. Бирок бир заматта ууртундагы күлкүнүн изи да калбады. Эзели белек алып көрбөгөндөй көздөрүн муң басып, гүлдү жыттап койду. Ортодо сөз уланбай бир саамга отуруп калышты. Ар ким өз ою менен алек. Тизесин жаап, сабынан кармап отурган сумкасын ачып, бир нерсе издегендей кайсалай түштү да, ордунан турду. Бейтааныш жигитке кол сунуп: – Жакшы калыңыз. Гүлүңүзгө рахмат! - деп кетүүгө камынганын билдирди. – Чоң кыз, бир аз отура турбайсызбы... – деди бейтааныш жигит шашкалактап. Жигиттин уялыңкы жүзүнө жылмая карады да: – Биринчиден чоң кыз эмес, эже болом. Экинчиден үйгө барыш керек. Үчүнчүдөн гүлүңүздү алсам эле “мени да жактырып калды го” – деген ойдон алыс болуңуз, – деп бурула жөнөдү. “Тимеле! Таанышкыча уяң боло калышат! Оюна койсом өзгөрүшү бат эле да! ” – Чоң кыз... Бейтааныш жигит артынан ээрчий карап, умсунуп кала берди... ХХ ХХ Үйү демейдегисиндей бүгүн да кунарсыз, муздак. Ичи кымбат баалуу эмеректерге толуп, заманбап жасаланган, курбулары көз арта суктанган үй өзүнө ушундай сезилет. Иш күндөрү жумушу менен алек болсо, дем алыш күндөрү убакыт өтпөй, өзүн капаста камалган куштай сезет. Ошондой күндөрдө курбуларына телефон чалып, ал-акыбалдарын сурамыш этип барып келүүнү көздөйт. Бирок, баары турмушта... Түгөйлөрү аны жактырбагандай кабыл алат. Башы бош, күйөөсүз жүргөн жубанды алар жактырчу беле? Жубайларын бузуп койчудай, азгырып көчөгө алып кетчүдөй кооптонушат. Балким, алар жаман деле көрбөсө керек. Бирок ал ушул оюна бекем ишенет. Телевизорун күйгүзүп, каналдан канал которуп бирдеме издеди. Эмнени көргүсү келип турганын өзү деле билген жок. Тамакка да табити тартпай, жатууга кам урду. Өзүн-өзү канчалык алаксытайын десе да болбой, оюна бейтааныш жигит келе берди. “Кандай гана мерез жанмын. Балким, ал да жалгызсырап, сүйлөшүүгө киши издеп жүргөндүр? Байкушту кагып-силкпей эле койсом эмне болмок?! Жөн сүйлөгөндү да билбейм. Жамандыгыман жалгыз калдым да. Далай жигит сөз айтып, артыман жүгүрсө да жактырбай мисирейдим го. Өзүмө өзүм кылдым! Чала болот!” Терезени телмире тиктеди. “Жок, жок! Мен да сүйүп, мен да ашык болбодум беле!” Арадан канча бир жылдар өтсө да жүрөгүн тымызын кытыгылап тынчтык бербеген бир мезгил эске түштү. Ал күндөрдү ойлогондо аликүнчө көзү жашка толуп, жүрөгү ооруп, ыза болот. Кечээ гана болуп өткөндөй жан-дүйнөсү дүрбөлөңгө түшөт. Канчалык аракет кылса да унута албай койду. Баарынан да улам жашы өйдөлөгөн сайын ал күндөр көз алдына көбүрөөк тартылчу болгон.

Анда ал алдына киши салбай такылдаган, класстын гана эмес, мектептин эң алдыңкы оуучуларынын бири эле. Ийиндерин жапкан апакай бантик тагылган эки өрум чачы кара тору жүзүнө, коймолжуган көзүнө жарашык берип турчу. Биринчи чейрек аяктап калган мезгилде мектепте бир мугалим пайда болду. Окуучулар күбүр-шыбыр түшүп, аты-жөнү ким, кайсы сабактан берет болду экен, үй бүлөсү барбы деген сыяктуу суроолорго жооп издеп убара. Өзгөчө жогорку класстын бүтүрүүчүлөрү үчүн кызык болду. Жаш агайды астыртан карап көздөрүн сүзгөн кыздар да болбой койгон жок. Алыскы райондогу бул мектепке анда-санда гана чоочун мугалим келбесе, дээрлик баардыгы айыл тургундары. Чыкыя кийинип, чачты жылмалап артка кайрыган жаш жигиттин айылдык мектепке келиши табышмактуу эле. “Кайдан келиптир? Борбордонбу?” – деген суроолор, “Өзүнчө эле кычырайт го! Кабагы ачылбаган неме окшойт!” – деп сыртынан баа бергендер, “Ээ, азырынча кычырай турсун, бир аз убакыт өтсүнчү, өзүбүздүн эле катарга түшөт! Бул кебетеси менен айылга чыдабай, жыл айланбай качып кетпегей эле!” – деп какшыктагандар да чыкты. Бул агайдын күтүүсүз келиши анын да жүрөгүн кытыгылап, белгисиз бир сезим апкаарытып койду. Агайды мугалим эмес жаш жигит катары көрүшү, ага болгон сезимдин башка курбу-курдаштарына, мугалимдерине болгон сезимден айырмаланып турушу өзүнө түшүнүксүз эле. Демейде, кайсы гана сабактан болбосун такылдап жооп берип турчу неме математика сабагына келгенде эки бети албырып, эч нерсе билбегендей калчылдап калат. – Гүлүм! – дейт агайы жалдырап жооп бере албай турган кызга, – Сенин бааларың эң жакшы экен го. Анан ушул оп-поңой суроого жооп бере албайсыңбы? Агайынын “Гүлүм” деп өз атынан чакырышы да “менин гүлүм” деп эркелетип тургандай өзгөчө угулат. Ансайын мээсине эч нерсе кирбей, жадакалса тили да күрмөөгө жарабай, жооп таба албай жер карайт. – Агай... Билем эле... Унутуп жатам... – оозун араң кыбыратып, үзүл-кесил жооп беримиш этет. – Билген киши унутпайт. Бир нерсени эптеп-септеп жаттай калбай түшүнүү керек. Математика бул жөн гана сүйлөп коюу эмес. Бекеринен так илим деп айтылбайт да. Бир гана сандан адашсаң, же эрежени билбей калсаң бо-олду, ашмалтайы чыгат да калат. Керек болсо бир гана нөл көп нерсени чечип коёт. Агайдын өз сабагын башка предметтерден жогору койгону ар бир сүйлөгөн сөзүнөн билинип турат. Эгерде эле бөлөк мугалим минткенде шакылдаган Гүлүм сөзсүз жооп тапмак. А буга жооп айтмак түгүл билгени да эсине келбей, башы шылкыя түшүп жатпайбы. Гүлүмдүн мындай акыбалын мурда-кийин көрбөгөн классташтардын бири “буга эмне болгон?” –деген кыязда таң кала караса, дагы бири “ии, сен деле эч нерсе билбейт экенсиң го!” – дегендей мыскылдуу табалайт. “Агайды суйүп калган го...?” – деп күбүр-шыбыр түшүп кыткылыктай күлгөндөрү да жок эмес эле. Ошол мезгил, ошол күндөр, кыялга жетеленип таң аттырган айлуу түндөр Гүлүмдүн эсинен кеткис болуп биротоло байланып калган сыяктуу. Баарынан да бүтүрүү кечесиндеги болгон окуя аликүнчө жарааты айыкпаган ылаң сыяктуу илээшип келет. Ошол күнү апасы тигип берген апакай көйнөгү бутундагы апакай боссаножкисине куп жарашып, сымбаттуу мүчөсүнүн ажары огобетер ачылган Гүлүм апакай гүл көтөрүп мектепке келген. Бүтүрүүчүлөрдүн бири отургучтарды иретесе, экинчиси гүл көтөрө чуркап, дагы бири мектептин ашканасын коздоо менен алек. Жалгыз гана Гүлүм колундагы кагазды улам карап, бирде үнүн чыгара, бирде ичинен кайталай, алып баруучулук милдетине кызуу даярдык көрүп жаткандай кербезденет. А чынында агайын астыртан издеп, купуя акмалап жаткан. Ал да Гүлүм менен бирге алып баруучу болмок. Негедир кечигип жатты. “Эртең эртерээк кел! Салтанат башталгыча дагы бир жолу кайталап алалы!” – деп өзү сунуш киргизбеди беле! Эми, минтип кечиккенин кара! Буга бир чети түпөйүл болсо, бир чети эркелеп таарынгысы келди. Ары жаш, ары жаңыча ойлонот дештиби же дагы бир себеби барбы, айтор ар бир салтанатты алып баруу милдетин негедир ушул агайга жүктөп коюшкан. Буга чейин көптөгөн жыйналыш, салтанаттарды Гүлүм жалгыз алып барчу. Эми минтип агайы Уландысы бар...