Qanuni Ogrular. Lotular

"Sovet hakimiyyətinin ilk illərində, xüsusilə Stalin rejimi dövründə həbsxanalarda olan dustaqların sayı həddindən artıq çox idi. Belə bir vəziyyətdə həbsxana daxilində qayda-qanun yaratmaq və məhbuslar üzərində nəzarəti daha da gücləndirmək məqsədi ilə "qanuni oğru" sistemi hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən planlı şəkildə düşünülmüş və təşkil olunmuşdu. Harada ki, "qanuni oğru" var idi, orada bütün cinayətkarlar məhz onun diqtəsi ilə hərəkət edirdilər. "Obşak"lar isə "qanuni oğru"ların özləri tərəfindən yaradılmışdı. Məqsəd cinayət yolu ilə əldə olunmuş vəsaitin həm öz aralarında bölüşdürülməsi, həm də bu vəsaitdən həbsxana rəhbərliyinə rüşvət verilməsi idi". Bunu açıqlamasında DİN-in Baş Cinayət-Axtarış İdarəsinin şöbə rəisi, polis polkovniki Qabil Rzayev deyib. O, bu açıqlamanı bəzi mətbuat orqanlarında Azərbaycanın cəzaçəkmə müəssisələrində "qanunda oğru"ların olmamasını qeyri-normal hal kimi qələmə verməsinə, "lotu"ların həbsxanalardakı özbaşınalıqların qarşısının alınmasında müsbət rol oynadığı barədə iddialara cavab verərkən deyib. Q.Rzayev bildirib ki, Azərbaycanda bu cür hallara qarşı daim mübarizə aparılıb: "Lakin sovet imperiyasının sonuna yaxın Azərbaycanda da hakimiyyət boşluğu yaranmışdı. Bu boşluqdan istifadə edən cinayətkar aləm fəallaşmış və öz "oğru qanunları"nı diktə etməyə başlamışdı" Şöbə müdiri deyib ki, ölkədə hüquq-mühafizə orqanlarının birgə və səmərəli fəaliyyəti, cinayətkarlığa qarşı mübarizə, cəzaçəkmə müəssisələrində aparılan islahatlar, yenidənqurma işləri "qanuni oğru" məfhumunun mahiyyətini tamamilə yox edir. Azərbaycanda "qanuni oğru"ların olub-olmaması, ümumiyyətlə bu məfhumun yaranmasının səbəblərini öyrənmək üçün yazıçı-jurnalist Oqtay Qorçu ilə danışdıq. O dedi ki, Azərbaycanın ilk "qanuni oğru"su ötən əsrin 30-cu illərində Rəşid oğlu Məhərrəm olub. Ondan sonra Xan, Novxanlı Əhməd adlı "lotu"lar da olub. Hazırda isə Rusiyada Tofiq Əhmədov adlı azərbaycanlı "qanuni oğru" var: "Azərbaycanda son dövr Bəxtiyar, Hikmət kimi bütün post-sovet məkanında tanınan "qanuni oğru"lar vardı. Onlar gedəndən sonra, hazırda Rövşən Lənkəranskinin, Quli kimi tanınan Nadir Səlifovun adlarını çəkə bilərəm. Ümumiyyətlə isə "qanuni oğru" sistemi sovet sisteminin bir hissəsi idi. Sovet dövründə onlardan "zon"larda nizam-intizam yaratmaq üçün istifadə olunurdu. Sovet dağılandan sonra isə bu sistem mafiya qruplaşmalarına çevrildi. Lap əvvəllər qaçaqlar, sonra qoçular və ən nəhayət, lotular olub. Lotular qaçaqların ənənəsini müəyyən qədər saxlamışdı. Sovet dağılandan sonra lotuların bir çoxu biznesmenlərin ortaqlarına çevrildilər. Bir qədər də yeni qaydalarla razılaşmayanlar aradan götürüldülər. Məsələn, "Yaponçik" kimi tanınan Vyaçeslav İvankov böyük mafiyanın bir hissəsi idi. Onun əli ilə bir çox "qanuni oğru"lar aradan götürüldü, sonra isə onun özünü də sıradan çıxardılar. Belə götürəndə qanuni oğrunun heç nəyi olmamalıdır. Amma "Ded Xasan"ın nəzarətində xəstəxana, evində təhlükəsizlik sistemi, cangüdənləri vardı. Əksəriyyəti də onun kimidir". Fəaliyyətini dayandırmış "Avtoritet" qəzetinin baş redaktoru İlqar Əlfi isə deyir ki, "qanuni oğru" anlayışı 200-250 il əvvələ gedib çıxır. İlk dəfə Fransada cibgirlər belə bir struktur yaradıblar ki, oğurladıqları pulları onların əllərindən vurub almasınlar: "Yəni onlardan birini kimsə əzmək istəsə onlar bir-birilərinə kömək etsinlər, birgə müdafiə olunsunlar".