"Kefli" damğası vurulmuş İskəndər Hacı Həsənoğlunun məzarı dağılmaqdadır".

Ona niyə "Kefli" damğasını vurmuşdular? Onun adını dövrümüzdə bilməyən tapılmaz.Yəqin ki, hələ yüz illər də bundan sonra Kefli İsgəndər insanlar üçün nümunə olacaq və xatirələrdə yaşayacaq. Müasiri olduğu cəmiyyətin inkişafı, elmlənməsi üçün, əlindən gələni əsirgəməyən qəhrəmanımızın deyimləri, jestləri özündən yüz il sonra da aktual olaraq qalır. Söhbət görkəmli ədibimiz Cəlil Məmmədquluzadənin ən tanınmış obrazlarından olan Kefli İskəndərdən gedir. Onun xurafatçı hacılara, kərbəlayılara, məşədilərə qarşı tutduğu mövqe nəticədə gözü-qulağı İran mollalarının xurafat dolu çağırışı ilə yüklənən camaatın onun dediyi həqiqətləri rişxəndlə qarşılamasına, onu təhqir edib, daş-qalağa basmasına gətirib çıxarır. İsgəndər cəmiyyətə gerçəkləri çatdırmaq istəyir, milləti xurafatın cəngindən almağa çaba göstərir lakin onu ciddi qəbul etmirlər.Tarixi şəxsiyyət olmuş İsgəndər bəy Fransada təhsil alan ilk azərbaycanlıdır. Dövrünün ziyalısı olan, bəy xalqının övladlarının avamlıqdan, xurafatdan çıxarmaq üçün mübarizə aparıb. İsgəndər bəy Mirzə Cəlillə qohum olub. İsgəndər bəyin atası Hacı Həsənin Cənubi Azərbaycandan olduğu deyilir. Həsənin kəndə hansı tarixdə gəldiyi dəqiq bilinməsə də, amma sayılıb seçilən, imkanlı kişilərdən olduğu söylənir. Dini titulu hacı olan Həsən regionda üzümçülüklə məşğul olan böyük sahibkarlardan olub. O, yetişdirdiyi üzüm növlərini xarici tacirlərə satırmış. Oğlu İsgəndər isə bölgədə Hacı Həsənoğlu İsgəndər bəy kimi tanınırmış. İsgəndər bəy Hacı Həsənin tək oğul övladı olub: "O, ticarət əlaqələri qurduğu xarici tacirlərin vasitəçiliyi ilə oğlu İsgəndəri Fransaya təhsil almağa yollayır. Bəy Avropada təhsil aldıqdan sonra vətənə dönüb atasının üzümçülük təsərüfatının genişlənməsində böyük rol oynayır. Bundan başqa, boş vaxtlarında kəndin gənclərini mollaxanalardan çəkib təhsilə cəlb etmək üçün o vaxtkı mollalarla sözün əsl mənasında mübarizə aparıb. Lakin mollalar İsgəndərin şərabçılıqla məşğul olmasını bəhanə edərək ona “sərxoş” damğası vurublar”. Cəlil Məmmədquluzadə ilə İsgəndər bəyi qohumluq əlaqələri var. Belə ki, İsgəndər bəyin həyat yoldaşı Bahar xanımla ədibin ömür-gün yoldaşı Həmidə xanım Kəhrizli əmiqızı olublar. Lakin heç vaxt Mirzə Cəlillə Kefli isgəndər görüşməyiblər. İsgəndər bəy 1902-ci ildə vəfat edib. Həmidə xanımla Cəlil bəy isə bu tarixdən xeyli sonra ailə həyatı qurublar. Cəlilə İsgəndər haqqında bütün məlumatları Həmidə xanım danışıb. Bundan sonra Cəlil Məmmədquluzadə İsgəndər bəyin oğlu Xudadat bəyi tapıb. Xudadat bəy o zamanlar Azərbaycan Cümhuriyyətinin hansısa nazirliyində yüksək vəzifədə çalışırmış. Məhz elə Cəlil Məmmədquluzadə ilk dəfə Hüsülü kəndinə Xudadat bəylə gəlib. O, İsgəndər haqqında kəndlilərdən daha ətraflı məlumatlar toplayıb. Xudadat bəyin aqibətin gəlincə isə, 1920-ci il hadisələindən sonra onalrın xaricə köçmələrindən başqa çıxış yolu qalmayıb: “Bolşeviklər gələndən sonra o, öz ailə üzvləri və yaxın qohumları ilə birlikdə Fransaya köçüb. Deyilənə görə Xudadat bəy və ailəsi Azərbaycana gəliblər, lakin onlara layiqincə ehtiram göstərilmədiyi üçün yenidən Fransaya qayıdıblar. Ondan sonra onlardan heç bir məlumat alan olmayıb.” İsgəndər bəydən isə yaşadığı nə ev qalmayıb, şərabçılığın heç bünövrəsidə bilinmir, məzarlar isə Ağcabədi rayonu Hüsülü kənd qəbristanlığında məhv olmaq üzrədir. Bu da bizim “Kefli İsgəndər” kimi tanıdığımız Hacı Həsən oğlu İsgəndər bəy haqda çox qısa məlumat. O İsgənər bəy ki, xalqının, millətinin sağlam gələcəyi uğrunda təmənnasız mübarizə aparıb, neçə gənci öz hesabına böyük şəhərlərdəki məktəblərə təhsil almağa yollayıb. Amma tale elə gətirib ki, millətin gözünə din pərdəsi çəkənlər xalqımızın ziyalı oğluna “sərxoş”, “kefli” damğası vurmaq üçün əllərindən gələni əsirgəməyiblər. İsgəndər bəy milləti üçün elədiklərinə görə indi məhv olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalmış məzarında vicdanı rahat şəkildə uymaqdadır. Bəs görəsən Ağcəbədi rayon mədəniyyət şöbəsində rahat kresloda əyləşən məmurlar dağılmaqda olan bəy məzarına baxanda vicdanları da kresloları kimi rahat olurmu...?!