القُبَّةُ الخَضْرَاء.

(Яшил гумбаз)
---
Оиша розияллоҳу анҳонинг уйларидан биридаги кичикгина хонада — узунлиги тўрт ярим метр, кенглиги уч ярим метр ҳам бўлмаган жойда — Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва икки саҳобаси Абу Бакр ва Умар розияллоҳу анҳумо марҳум ҳолатда ётиптилар. Хона тор бўлишига қарамай, унда ётган зотларнинг улуғлиги уни бутун дунёдан ҳам кенгроқ қилиб қўйган.
Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳужранинг қибла томонининг ўртасига дафн қилинганлар. Муқаррар тартиб шундай эдики: муборак бош томонлари ғарб тарафга, оёқлари шарққа қараган, муборак юзлари эса қибла томонга бурилган. Қабрлари билан қибла девори орасида фақат бир карич масофа бор, бу масофа зиёратчи юрагига бевосита таъсир қилиб, уни ҳурмат ва хушуъга тўлдиради. Ғарбий деворгача эса икки қўл кенглиги бор, гўёки бу кичик жой муборак танани она боласини бағрига босгандек меҳр билан қўйиб олгандек.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг елкалари ортида, бевосита яқин жойда Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳунинг қабри жойлаштирилган — у зот умри давомида Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг соясида яшаган, ҳижратда, ғорда, даъватда унинг ёнида бўлган. Ва охир-оқибат Аллоҳ таоло у зотга охирги манзилда ҳам Расулуллоҳга ҳамроҳ бўлиш шарафини берди — дўст ва устозининг елкаси ортидаги жойда.
Шундан кейин Абу Бакрнинг елкалари ортида Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳунинг қабри келади. Бу жойга Аллоҳ унинг ёзиқ қисматини қўйган эди — ҳаётдаги сўнгги саф ва бу хонадаги сўнгги саф. Бу уч муборак мардлар ҳаётда қандай саф тортиб юрган бўлсалар — Набий, ва икки халифа — шу тартибда бу ерда ҳам бир қаторда ётдилар.
Хона торлигини назарга олсак, қабрларни шу тартибда жойлашиш инсон ижоди эмас, балки тақдири илоҳий эканини англаймиз. Бир қабрга ўртача бир метр кенглик керак: Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам қабрлари тахминан 1,30 м, Абу Бакрники 1 м, Умарники 1 м. Бу ҳисоб билан хонадa улардан бошқа ҳеч кимга жой қолмаган — гўёки бу хона айнан шу уч зот учун яратилгандек.
Бу ерда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ётиптилар. Бу ерда Сиддиқ ётган. Бу ерда Фаруқ ётган. Учингиз ҳам умматга ҳеч қачон ўчмайдиган нур қолдириб кетган улуғ зотларсизлар.
Кичик жой — аммо икки ҳарамдан кейин ер юзидаги энг улуғ макон. Тарих шу ердан нур сочади. Иймон шу ерда мустаҳкамланади. Руҳлар бу жойда дунёдаги ҳеч қандай ҳолатга ўхшамайдиган хушуъ билан тўлади.