#УСМОН ИБН АФФОН رَضِيَ اللهُ عَنْهُ шаҳид қилинганларидан кейин, мўминлар амири сифатида халифаликка Али ибн Абу Толибرَضِيَ اللهُ عَنْهُ байъат қилинди.
Бу байъат Усмон رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ўлдирилган куннинг эртасиёқ Мадинаи Мунавварада амалга ошди.
Сўнг саҳобаларнинг катталари йиғилиб, Алиرَضِيَ اللهُ عَنْهُ га халифаликка байъат бердилар. Унга биринчи бўлиб байъат берганлар орасида Талҳа ибн Убайдуллоҳ ва Зубайр ибн Аввомرَضِيَ اللهُ عَنْهُ ҳам бор эдилар.
Шунингдек, кўплаб машҳур саҳобалар, жумладан: Саъд ибн Абу Ваққос, Саид ибн Зайд, Аммор ибн Ёсир, Усома ибн Зайд, Саҳл ибн Ҳунайф, Абу Айюб Ансорий, Муҳаммад ибн Маслама, Зайд ибн Собит, Хузайма ибн Собитرَضِيَ اللهُ عَنْهُлар ва Мадинада ҳозир бўлган бошқа Расулуллоҳﷺнинг саҳобалари ҳам байъат қилдилар. Шу тариқа кенг ижмоъ билан байъат мустаҳкамланди.
Кейин Талҳа ва Зубайр رَضِيَ اللهُ عَنْهُлар умра қилиш мақсадида Маккаи Мукаррамага йўл олдилар. Уларнинг чиқиб кетишида халифаликка қарши чиқиш ёки низо қилиш аломати йўқ эди.
Ишончли тарихий манбаларда улар ҳокимият талаб қилгани ёки халифага қарши бўлинмоқчи бўлгани зикр қилинмаган. Балки кейинчалик уларнинг Басрага боришдан мақсади Усмон розияллоҳу анҳунинг қотилларидан қасос талаб қилиш, адолатни қарор топтириш ва ҳақни тиклаш эди. Жамал воқеаси эса ҳижрий 36-йили юз берди.
Жанг майдонида Али رَضِيَ اللهُ عَنْهُ Оиша бинт Абу Бакрرَضِيَ اللهُ عَنْهَاни ҳовдаж ичида кўргач, қаттиқ таъсирланиб кетдилар ва кўзларидан ёш оқди. Чунки бу манзара катта алам ва чуқур қайғуни англатар эди.
Сўнгра у киши Талҳаرَضِيَ اللهُ عَنْهُнинг олдига бориб, аламли сўзлар билан дедилар:
«Эй Талҳа, Расулуллоҳﷺнинг аёлини олиб келиб урушяпсанми, ўз хотинингни эса уйда қолдирдингми?»
Бу билан у киши Уммул мўминийннинг жанг майдонига чиқишларини маъқул кўрмаганларини билдирдилар.
Кейин Али رَضِيَ اللهُ عَنْهُ Зубайрرَضِيَ اللهُ عَنْهُга юзланиб, Расулуллоҳﷺ билан бўлган бир воқеани эслатдилар:
«Эй Зубайр, Аллоҳ ҳаққи, эслайсанми, Расулуллоҳ ﷺ бир куни сен билан бизнинг олдимиздан ўтиб:
“Эй Зубайр, сен Алини яхши кўрмайсанми?” деган эдилар.
Сен эса: “Қандай қилиб уни яхши кўрмайин? У менинг амакимнинг ўғли, холамнинг ўғли ва мен билан бир динда”, деган эдинг.
Шунда Расулуллоҳﷺ:
“Аллоҳга қасамки, сен кейинчалик у билан урушасан ва сен ноҳақ бўласан”, деган эдилар».
Бу эслатмани эшитгач, Зубайр رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ўша воқеани эсладилар ва:
«Ҳа, энди эсладим. Мен буни унутибман. Аллоҳга қасамки, сен билан жанг қилмайман», дедилар ва жангни тарк этдилар.
Ҳақиқатда ҳам Талҳа ва Зубайрرَضِيَ اللهُ عَنْهُлар ҳақиқат аниқ бўлгач, жангда қатнашишдан воз кечдилар. Аммо майдонни тарк этганлари уларни ўлимдан қутқармади.
Зубайр رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ортидан Амр ибн Журмуз деган киши эргашиб бориб, у намоз ўқиб турган пайтда хиёнат билан ўлдирди. Бу воқеа жанг шарафига тўғри келмайдиган ғаддорлик эди.
Талҳа رَضِيَ اللهُ عَنْهُ эса Марвон ибн Ҳакам отган ўқдан қаттиқ яраланиб, шу сабабли вафот этдилар.
Зубайрرَضِيَ اللهُ عَنْهُнинг ўлдирилгани ҳақида хабар Алиرَضِيَ اللهُ عَنْهُга етгач, у киши қаттиқ қайғурдилар ва машҳур сўзларини айтдилар:
«Сафиянинг ўғли қотилига дўзах башоратини беринглар».
Бошқа ривоятда эса, Зубайрнинг қотили Али رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ҳузурларига кириш учун изн сўраганда, у киши:
«Аллоҳга қасамки, Сафиянинг ўғли қотили дўзахга киради. Мен Расулуллоҳﷺнинг:
“Ҳар бир набийнинг ҳавворийси бўлади. Менинг ҳавворийим Зубайрдир”, деганларини эшитганман», дедилар.
Бу саҳиҳ ҳадисдир.
Зубайрرَضِيَ اللهُ عَنْهُнинг қиличи Алиرَضِيَ اللهُ عَنْهُнинг олдиларига келтирилганда, у киши уни қўлларига олиб ўпдилар ва йиғлаб юбордилар.
Сўнг дедилар:
«Бу шундай қилички, унинг соҳиби у билан Расулуллоҳﷺдан кўп кулфатларни кетказган эди».
Бу сўзлар Зубайрرَضِيَ اللهُ عَنْهُнинг фазилати, жасорати ва Ислом йўлидаги хизматларини эътироф қилиш эди.
Талҳа ва Зубайр رَضِيَ اللهُ عَنْهُлар дафн қилингач, Али رَضِيَ اللهُ عَنْهُ Аллоҳ уларни жаннатда бирга жамлашидан умидвор эканликларини билдириб дедилар:
«Мен ўзим, Талҳа, Зубайр ва Усмон ҳақимизда Аллоҳ таоло айтган ушбу оятга умид қиламан:
«وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ»
“Биз уларнинг дилларидаги ғиллу ҳасадни чиқариб ташлаймиз. Улар дўст бўлган ҳолда, рўпара ўтирган бўладилар”.
/Ҳижр—47оят/
Бу Қуръони Карим ояти бўлиб, дунёдаги келишмовчиликлар йўқолиб, қалблар пок бўлишини англатади.
Кейин Али رَضِيَ اللهُ عَنْهُ Расулуллоҳﷺ дан эшитганларини ҳам айтдилар:
«Талҳа ва Зубайр жаннатда менинг қўшниларимдир».
Бу уларнинг буюк мақом ва олий даражаларини билдирувчи улуғ башоратдир.
Зубайр ибн Аввом رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ҳижрий 36-йили жамодал аввал ойида шаҳид қилинганлар. Ўшанда у кишининг ёшлари 66 ёки 67 да эди. У киши ҳаётларини жиҳод, фидокорлик ва Исломга хизмат билан ўтказган эдилар.
Аллоҳ Зубайр ибн Аввомرَضِيَ اللهُ عَنْهُ ва бошқа саҳобалардан рози бўлсин ва Ислом ҳамда мусулмонлар номидан у кишини энг яхши мукофотлар билан сийласин.
Нет комментариев