Армянские стихи...Հայկական բանաստեղծություններ

"Տեսիլքներ պատմական" Տեսիլք է սա թե, իրական, Մեծ Մասիսն է դեմ առ դեմ։ Երազ է սա թե,հուշ-պատռանք, Ես ինքս էլ չգիտեմ։ Չէ հրաշք է սա իրական, Հրաշք իրոք դյութական։ Շուրջս Ծաղկունք,շուրջս կանաչ, Գետակների ժիր շառաչ։ Ահա փեշը մեր սուրբ սարի, Որով պիտի բարձրանամ, Արահետներ ընտրելով, Դեպի գագաթն ընթանան։ ԵՒ քայլում եմ ես քո լանջով Գերված,էրված սուրբ իմ սար, Անեացած ես քո տեսքով, Տար ինձ սար իմ վերև տար։ Շուրջս դրախտ ծաղկափթիթ, Ծաղիկ ,հավքեր,խինդ ու կյանք։ Աստվածաշունչն արարողին Դու ես տվել ներշնչանք։ Կակաչները,ալ վառվռուն Ինձ ուղեկից են դառնում, Մանուշակներդ ալպյան ուրույն, Ոտքերս են գուրգուրում։ Ինձ ուղեկից ծառ ու թփերն Ինձ հետ կարծես խոսում են, Աղբյուրները գլուլ-գլուլ Սիրակարոտ հոսում են։ Այս ամենին լուռ անտարբեր Քայլում եմ ես մեջքակոր։ Ուղեղիս մեջ շղթա -շղթա Մեր պատմությունն է արթնանում։ Աչքիս առաջ տեսիլի պես, Իրական է նա դառնում։ Ահա այնտեղ,էն սարի մոտ, Հայկը Բելին սպանել, ԵՒ նույն ժայռի ժեռ գագաթին Նրա դին է բանտարկել։ Ես էլ տեսիլ մի ուրվական... Տեսիլները շարան-շարան, Ինձ հետ վերև են ձգվում, ԵՒ իմ առաջ մեծ Տիգրանն է, Իր հասակով մեկ կանգնում։ Թագավորներ աչքիս առաջ Հերթով գալիս են գնում, ԵՒ ծովից-ծով Հայաստանից , Միյայն մի բուռ է մնում։ Ահա նորից մեծ Տիգրանն է, Ահասարսուռ իր տեսքով։ "Էս թողեցինք իմ երկրից, Որ ձգել էի ծովից-ծով"։ Քիչ էլ բարձրացա... Ահա արդեն Ավարայրն է երևում։ ԵՒ տեսիլներ ինձ գերելով Տղմուտի ափն են տանում։ Ավարայրը փոքրիկ մի դաշտ Լեռնապարով զարդարված, Տղմուտ գետն է միջով հոսում Տղմուտ մռայլ,բայց հանդարտ։ Տղմուտ գետի այն մի ափը, Մուգ կարմիր է տես հագել, ԵՒ վրանում այն վառ կարմիր, Պարսից շահին է լուռ փռվել։ Կարմիր գույնը պարսից զորքին է, Որ ներկել է դաշտ ու լեռ, Պարսից զորքը արյան ծարավ Չի հագեցել լրիվ դեռ։ Հավաքել է հարզկերտ արքան, Բազմաքանակ մի բանակ, Փղերի գունդը մեջտեղն արած Երազում է հաղթանակ։ Այս մեկ ափին մեր բանակն է, Մեջտեղում է այրուձին։ Այն մեկ թևում կանանց գունդն է, Որ շողում է զինավառ, Այս մեկ թևում շինական է Աշխարհազոր կազմած խառ։ "Խղճա ինձ Մասիս, Խղճա սուրբ իմ սար, Քո գիրկն եմ եկել Ոչ սրա համար։" Տար ինձ Արարատ Դեպի վեր ու վեր, Որ կուրծքտ տեսնեմ, Խոսուն ժայռերտ, Զարդերտ տեսնեմ, Գագաթտ անվեհեր։ ..... ԵՒ ահա նորից,տեսիլներն արագ Ոչ իմ ցանկությամբ,կամքիս հակառակ, Դարձան իրական աչքերիս առաջ։ Հայոց բանակը Ընկավ այդ մարտում, Դարձավ նահատակ։ Պարսից բանակն էլ, Եղավ ցիրուցան, Չտարավ հաղթանակ։ Նհատակվեցավ Վարդանն իր զորքով, Որ հայոց լեզուն ու հավատն հայոց Չգնան կուլ ազգերին այլոց։ Ավարայրից հայացքս առնում, Տեսիլները պատմական, Շուռ են տալիս,դեպի Սասուն, Դեպի Բիթլիս դեպի Վան։ Շարունակելի։ -------------------------- "Տեսիլքնրը Պատմական" Սկիզբը նախորդիվ։ ....Այնտեղ սարեր կանաչազարդ Ու այգիներ փթթուն, Այնտեղ հասուն բոստան ու արտ, Մեզ կանչում են "եկեք տուն"։ Եկեք ,եկեք ձեր բերդերին, Հանդ ու սարին տեր դարձեք, Քար ու կրին,վանք ու ժամին, Ձեր հողերին,ողջ երկրին տիրացեք։ Եկեք որդիք բազմասփյուռ, Որ եղել եք ցիր ու ցան։ Ողջ աշխարհում հազար եք ,բյուր Դաձեք տերը դուք ձեր տան։ Վանա լիճը գիրկը բացած Կապույտ աչքով է անում, Աղթամարա վանքն ավերակ Նորոգ ձեռքեր է կանչում։ Այգեստաններ փարթամ ու ճոխ, Որ վայրի են մնացել, Աշխատավոր քնքուշ ձեռքի, Կանաչ ու թուփ ծաղկեցնող, Նուրբ երգի են կարոտել։ Եկեք, եկեք կանչում են մեզ, Սիփան Նեմրութ ու Գրգուռ։ Փշրեք պատը բռնակալի, Անցեք գետը Արաքսամայր, Եկեք բավ է, էլ մի թողեք մեզ տխուր։ ...Երեկո է իջնում քեզ վրա Մասիս։ Սառցե գագաթիթ հայելին փայլուն Փոթորկում է դարձյալ խռոված հոգիս։ Դե շուտ դուրս հանիր, Ում ես սպասում։ Ժայթկիր Մասիս էլ բավական է։ Բավական է որքան բալեքիտ մորթին, Տեղահանեցին մեծին, փոքրին Վառեցին հոգիտ ու հոգևորտ, Էլ բավական է։ Քրտինքով էինք հեղել Հողը մեր բերրի,Մասիս վեր ելի, Արյամբ ենք ներկել կակաչները ալ Արթնացիր Մասիս մի մնա գերի ։ Աղի արցունքով,մատ ու եղունգով, Հաց ենք արարել,քանդակել կերտել, Որ թուրքը գար ,տիրանար զոռով։ Արդարությունը դե վերականգնիր, Մասիս ժայթկիր... Մասիս զարթնիր։ ...ԵՒ ահա արդեն ես գագաթին եմ, Հայաստան աշխարհն իր երկու կեսով Փռված է իմ դեմ։ Հայաստան աշխարհն, Որ մի մարմին էր, Բայց կես է հիմա։ Հայաստան աշխարհն , Որ Մասիս ուներ, Բայց ուր է հիմա։ Հայաստան աշխարհն Մի մեծ աշխարհ էր, Բայց ինչ է հիմա։ Ու ես պարուրված պատռանքի քողով Այս եմ մտածում լեռնային դողով։ Սակայն հայացքս կախվում է մի պահ, Սարդարապատի լերկ դաշտի վրա։ Այնտեղ որոտ է կռիվ է ու մահ։ Այնտեղ Սարդարապատի սուրբ հողի վրա, Ճակատագիրն է հայոց որոշվում ահա։ Այնտեղ Դանիլ Բեկ Փիրումյանը սևաչ, Որ Վարդանի տեսքով հայորդի էր քաջ, Փայլեց թե խելքով,թե բազկով զորեղ, Որ հաղթեր ազգն իմ այդ մարտում ահեղ։ Որ օսմանի որդին Արաքսում խեղդվեր, Որ գոնե երկիրս Արաքսով հատվեր։ Որ գոնե չնչին Հայաստան մնար, Որ հայ գաղթականն այստեղ, Իրեն հայ զգար։ Դարձյալ լռում ես ալեհեր Մասիս, Պատռիր գագաթտ ինձ մի ափսոսա, Ես էլ կդառնամ մի բուռ հուր լավա, Կխառնվեմ քո մեծ հրե վրեժին, Կազատենք հողը,երկիրը մեր հին։ Էհ ծերացել ես Մասիս սիրելիս Ընդերքտ սառն է գագաթիտ նման, Շատ խորն են գուցե կրակն ու լավան։ Ես պետք է գնամ ներիր սիրելիս։ ԵՒ ահա նորից իմ եկած ճամփով, Մասիսի հավերժ սառցե գագաթից, Երկաթյա ցուփին թեթև հենվելով, Դանդաղ անվարան ես իջնում եմ ցած։ Այդպես երկար էի քայլել չգիտեմ, Երբ ոտքս իջավ գորգին ծաղկամած ։ Հենց այդ պահին էլ, Արցախ աշխարհը,հեռվից երևաց ։ Ոչ այդ պահին չէր, Ինձ շատ կներեք, Ես այն տեսել էի, Երբ գագաթին էի։ Սքողված էր այն թանձր ծածկոցով, Բայց թափանցելի։ Արցախ աշխարհն է Իմ երանելի։ Իսկ ծածկոցն այն Վերածվում է ծուխ քուլաների։ Արցախ աշխարհը բոցերի մեջ է, Արցախը նորից թեժ կռվի մեջ է։ Հեյ կռվի աստված,Վահագն սիրուն Տուր մեր հաղթ բազկին ուժ ու զորություն։ Մասիս լսում ես,դու քնիր, մնա, Ողջ Հայաստանն է կռվի մեջ հիմա։ Վահագն աստված զորավիգ եղիր, Մասիսի գոգից ես քեզ եմ դիմում։ Իմ սուրբ սարին էլ խնդրում եմ ներիր։ Նա լեռ է իրոք,ոչինչ չի զգում։ ԵՒ տեսիլները այդպես հերթով, Գալիս էին ու գնում։ ԵՒ թվում էր թե,իրոք, Մեր Մասիսին,սուրբ մեր սարին Ես այցի էի գնացել։ Նրա լանջից պատրանքները Ինձ տանում էին ու բերում, Հայոց ներկան ու անցյալը, Նույն թելով էին ուլունքում։ 1993թ,հունվար-հոկտեմբեր Երևան։Մ, Մանուկյան։

"Ավարայրից մինչ Սարդարապատ" (Պոյեմ պատմական հենքով)։ Սարդարապատի լերկ դաշտ, Զանգեր վեր խոյացող, Քարե սյուներին։ Զանգերի ղողանջ։ Սարդարապատ,Էջմիածին, Էջմիածին Երևան, Զանգերն են ղողանջում, Համայն հայության։ Այդ զանգերը կոչնակ, Անցնելով դարերի, Ծալքերով խորունկ, Պատմության հնամաշ, Մագաղաթներում, Գրված պատմիչի, Եղեգնագրչով, Բազում նկարիչների, Վրձիններով հյուսված, Հասցնում են հեռու Պատմական , Ավարայրի դաշտ։ .Տղմուտ . Տղմուտ գետ, Պատմական տարածք, Տիղմոտ դանդաղ, Ծանծաղուտ։ Գարնանը լափում է, Ափերն իր կավոտ, Հոսում է ջուրը, Ալեխիտ տղմոտ։ Տղմուտը կիսում է, Այն հսկա դաշտը, Որով կոչվել է, Հայի Ավարայրը։ Ավարայրը բաժան է, Ճիշտ երկու մասի։ Տղմուտի ափին, Ոլորուն շրջադարձին, Ավարայր գյուղն է, Թեք սարալանջին։ ...Հրովարտակ Տիզբոնից(պարսից մայրաքաղաք) Հայոց աշխարհը, Անգահ էր,անթագ, Պարսից աշխարհին, Հլու հպատակ։ Հարկահաններն էին, Ագահ ու դաժան, Պարտադիր տանում, Հարկեր զանազան։ Չկար թագավոր, Տիրակալ իշխան, Երկիրը կոչվում էր, "Պետություն մարզպանական"։ ...Հայոց աշխարհը, Սև սուգ էր կապել, Հարզկերտ երկրորդն էր, Նորից կատաղել։ Ուղարկել էր ,շահն-շահը, Մի նոր հրաման, -Հրաման հրովարտակ։ Հայը պետք է, Հավատը փոխեր, Տներում պետք է, Ատրուշան վառեր, Խաչը,եկեղեցին, Քանդեր ավերեր, Զրադաշտություն, Հավերժ ընդուներ։ Վարդանն էր Մամիկոնյաց, Սպառապետը հայոց, Հայտարարել էր հայության, Գահ նամակ,խորհրդոց։ Հայոց աշխարհի, Տարբեր ծայրերից, Վանից Արդահանից, Մուշից,Սասունից, Արարատի շենառատ, Հայոց դաշտավայրից, Արցախ,Ուտիքւց, Նաև Սյունիքից։ Մի խոսքով ծայրից ծայր, Ողջ Հայաստանից։ Ժամանել էին, Մայրաքաղաք, Իշխաններ բազում, Հազկերտի չարագործ Նամակն էին քննում։ Այն նամակ չէր հասարակ, Այլ պահանջ,հրովարտակ։ Նա պահանջում էր, Հավատի ուրացում, Կամ երկրի լրիվ, Բնաջինջ,ավերում։ Համաժողովը միաձայն, Հաստատեց որոշում, Կազմվեց բանագնացների Ազդեցիկ միավորում։ Առաջնորդն էր Վարդանը, Ներկայացված խմբում։ Նրանք Տիզբոնում, Պետք է բանակցեին, Պարսից շահին, Հակառակն ապացուցեին, Որ հային ստիպել, Դժվար թե' լինի, Իր հվատին,խաչին, Ուրացող չի լինի։ "Տիզբոն" Պարսից հողը, Անհյուրընկալ էր,չար, Լեռներ,տափաստաններ, Գետեր շատ վարար, Մեր բանագնացները, Հոգնած տանջահար։ ...Վերջապես բացվեց, Մի հսկա տեսարան, Ամրակուռ պարիսպների, Ատամնավոր շարան։ Հսկա պարիսպներ, Բարձր ահավոր, Բերդապարիսպներ,զարհուր, Պատեր հաստափոր։ Տիզբոնը Տիգրիսի, Ափին էր ծաղկուն, Փոքր Ասիայի, Խոշորագույն քաղաք։ Առևտրի կենտրոն, Սասանյան Պարսկաստանի, Փառաշուք Տիզբոն։ Թե' և հոգնած էին, Ու քաղցած լրիվ։ Զարմանք էր պատել, Հիացմունք ազդեցիկ։ Հայերը դեմ առան, Հսկա պարիսպին, Դանդաղ մոտեցան, Պարիսպ դռներին։ Պարսից զինվորը Նիզակը ձեռքին, Խոժոռ հայացքով Մոտեցավ խմբին։ Վարդանը ցույց տվեց, Հրովարտակը, Հարզկերտ արքայի, Կնիքով նամակը։ Տեսադաշտում բացվեց, Հսկա հորիզոն, Որը պարսկերեն, Կոչվում էր Տիզբոն։ Քաղաք մի ասա, Մի խառնիճաղանչ,ժխոր։ Դիմացը շուկան էր, Արևելյան հսկա, Որ օձի ձուն էլ, Կգտնվեն առկա։ Տարբեր լեզուներով, Հսկա մեղվաբուն, Առ ու վաճառք էր Մինչ ուշ իրիկուն։ Խումբը անցնում էր, Շարքերով ,բաժին, Արևելքի տիրույթ, Հսկա քաղաքում, Ամեն ինչ գնվում էր, Նաև վաճառվում։ Ստրուկներ կային սևամորթ, Վաճառքի բերված, Զինվորներ էին նրանք, Պատերազմում գերված։ Պարսկական գորգեր, Շատերի վրա նույնիսկ, Շահի պատկերն էր։ Հնդիկները կային, Ճակատներին խալ, Արաբներ սևաթույր։ Միջին Ասիայից, Եկած տաջիկներ, Նույնիսկ սևահոն, Հարազատ հայեր։ Դեղնամորթ չինացիներ, Նեղաչք, Նրանք բերել էին, Մետաքսյա թելեր, Նաև գործվածքներ։ Ճենապակյա իրեր, Կավե սափորներ, Տարբեր տեսակի, Փայլփլուն զարդեր։ Եռում էր շուկան, Գունագեղ ժխոր, Տալիս առնում էին, Ամեն,ամենը, Զենք,ոսկի,զգեստ, Կեռքիթ ոտնամաններ, Նույնիսկ պինդ փայտից։ Մարդիկ հիանում էին, Բազմազան իրերի, Շլացնող փայլից։ ...Գտան մի անկյուն, Պանդոկի տեսքով, Կերան կշտացան։ Իրենց ուղեկցող, Պարսիկին դարձան։ Վաղը շահի մոտ, Նշանակված էր օրը, Հանգստանալ էր պետք։ Պարսիկը տարավ, Մի համեստ կացարան, Նրանց ներս առավ, Սևամորթ ծառան։ Վերընթերցեցին , Հարզկերտի պահանջը, Նորից ու նորից։ Մինչև ուշ գիշեր։ Դրսում աստղաբույլ, Լիալուսին էր։ Վերջում եկան , Բոլորը մի խոսքի, Դիմել խորամանկության, Հանուն հավատի, ԵՒ հայրենիքի։ Խաբել շահին, Համաձայնեցնել,համոզել, Հասնել հայրենիք, Ազգովի ապստամբել։ Որոշումը ընդհանուր էր, Նաև վերջնական, Միայն պարսիկները Դրան հավատան։ Ուղեցույց եկավ, Մի հսկա պարսիկ, Ձեռքին երկար նիզակ, Կողքից պարսատիկ ։ Վաղ առավոտ էր, Քաղաքն արթուն էր, Շուկայի կողմից, Ժխորը լսվում էր։ Պարսիկը ուղեկցեց, Նրանց միջնաբերդ, Ուր շահն շահի, Հսկա ապարանքն էր։ Վերջապես ավարտվեց, Շարանն աղմկոտ Իջևանատների, Նույնիսկ լսվում էր, Ձայներ հայերի։ Բլրի վրա տիրակալ, Տիզբոնի զարդ, Շահի պալատն էր։ Պարսպից հեռու, Տիգրիսի ափին, Լայն հարթավայրում, ԵՒս մի հիասքանչ, Շինություն էր փայլում։ Այն Խոսրով առաջինի, Հաղթական կամարն էր, Տիզբոնի հրաշք ևս, Ճերմակ մառմառ էր։ Երբ ավարտվեց Աստիճանաշարը, Նրանց դեմ հառնեց, Շահի պալատը։ Դռները հսկա, Ծանր,փայտից էր, Այն կրնկի վրա, Երկփեղկված բաց էր։ Երկու պարսիկ , Դռների մեջ ձգված, Կանգնած էին , Մռայլ ,սպառազինված։ Մերոնք ապրելով, Համեստ ճոխությամբ, Ապշեցնող էր ամենը, Ծնելով զարմանք։ Պալատը շահն շահի, Այնքան մեծ էր ու ճոխ, Լայնարձակ,լուսավոր, Գորգերով կահավոր, Որ նրա կնախանձեր, Հզոր տերության, Ցանկացած թագավոր։ Երբ նստեցին փափուկ, "Աթոռ"բարձերին, Հայացքները դիպավ, Մարմարե գահին։ Ճերմակ մարմարից, Գահը իր տեսքով, Բավականին ճոխ էր, Բարձրադիր շուքով։ Գահը դատարկ էր, Շահը դեռ չկար։ Ճնշող լռություն էր, Անդուր սպասում, Իշխանների համար։ Թեթև խախտվեց, Լուռ, լռությունը, Զորականներ պարսիկ, Հերթով շարվեցին, Կողքի բարձերին, Տեղավորվեցին։ Առանձին,հեռու, Բարձերին հենված, Մոգ գլխավորն էր, Գոհ տեղավորված։ Նա նաև դատավորն էր, Գերագույն ղադին, Հարզկերտ երկրորդի, Վստահ,մտերիմ։ Վերջապես հեռվի, Մի գաղտնի մուտքից, Շահը ծանրաքայլ, Հանկարծ երևաց։ Նա բարձրահասակ էր, Պարսիկին վայել, Հանգիստ քայլերով, Բարձրացավ գահին, Գահի ճոխազարդ Գահավորակին, Տեղավորվեց փափուկ։ Ներկաները լուռ, Ոտքի կանգնեցին, Շահն շահին հարգալից, Գլուխ խոնհարեցին։ Հազկերտը խոժոռ էր, Տիրակալ իր տեսքով, Ականջին փայլում էր, Մի մեծ,ոսկե օղ։ Շահը տեղյակ էր, Հայերի այցից, Նաև նրանց, Գալու նպատակից։ Բայց տեղյակ չէր, Նրանց մոտավոր, Պատասխանից։ Ձեռքի թույլ շարժումով, Նա նշան արեց, Վարդանը վեր կացավ, Ու հանգիստ խոսեց։ Շահի մոտ ընդունված չէր, Նստած պատասխանել, Վարդանը դրան, Վաղուց տեղյակ էր։ Շահը գովաբանեց Հայերի որոշումը, -Թող նախարարները, Հենց վաղն էլ, Ընդունեն մեր կրոնը։ Հետ գնանք մի պահ, Գաղտնի որոշմանը, Հենց նույն գիշեր, Հագած դերվիշի, Հնամաշ շորեր, Քաղքից դուրս գնաց, Մի հայոց բանբեր։ ...Երբ Վարդանանք անցան, Սահմանը հայոց, Երկրում տեղյակ էին, Բանբերից հասած։ Անգղ գյուղի մոտ, Զորքը թաքնված։ Պարսից զինախումբը Ենթարկվեց ջարդի։ Մոգերի խումբն էլ, Կոտորվեց տեղում, Սպիտակը ներկվեց Կարմրով, Նոր կանաչ դաշտում ։ Բայց եղան մազապուրծ, Փախչողներ նույնիսկ։ Դրանք զորականներ էին, Արյունառուշտ պարսիկ։ ...Վարդանը հայտարարեց, Մեծ զորահավաք, Բոլոր իշխաններին, Իրենց զորախմբերով, Գան մայրաքաղաք։ Մի ցավալի լուր, Հասավ Վարդանին, Ազգը ուրացել էր, Հայոց մարզպան Սյունին։ Նրա հետ նաև, Նախարարներ մի քանի, Նրանք հեռացել էին, Իրենց զորքերով, Պարսիկ բանակին, Միացել գիշերով։ Բայց չընկճվեց, Վարդանը մեր քաջ, Մայիսի 24 ին , Զորքը շարժեց առաջ ։ .Ճակատամարտ. Ավարայրը լայնարձակ դաշտ, Լեռնապարով զարդարված, Տղմուտ գետն էր միջով հոսում, Տիղմոտ,մռայլ,բայց հանդարտ։ Տղմուտ գետի այն , աջ ափը, Մուգ կարմիր է տես հագել, Ու վրանում այն վառ,կարմիր, Պարսից շահին է լուռ փռվել։ Կարմիր գույնը ,պարսից զորքն է, Որ ներկել է դաշտ ու լեռ, Պարսից զորքը,արյան ծարավ, Չի հագեցել լրիվ դեռ։ Հավաքել է հարզերտ շահը, Բազմաքանակ զորք-բանակ, Փղերի գունդը մեջտեղ արած, Երազում է հաղթանակ ։ Այս մեկ ափին մեր բանակն է, Մեջտեղում է այրուձին, Այն մեկ թևում կանանց գունդն է, Որ շողում է զինավառ, Այս մեկ թևում շինական է, Աշխարհազոր կազմած խառ։ ...Վաղ առավոտ էր, Մայիսյան արևը, Արնագույն էր, Օդում կախված էր Մահաշունչ լռություն։ Երկնքում լսվում էր, Ագռավների կռինչ, Պատերազմի բոթ էր, Էլ ,ուրիշ ոչինչ։ Մարտը դաժան էր, Նաև կատաղի, Անողոք սպանդ էր, Հայի,պարսիկի։ Արյունահոսում էր, Տղմուտը պղտոր, Դիակներով լեցուն էր, Կանաչ դաշտ ու ձոր։ Գետը տանում էր, Զոհեր բյուրավոր։ Ուշ երեկոյան , Դադարեց մարտը։ Ճակատամարտն ավարտվեց, Չկար հաղթողը։ Կային բազում զոհեր, Չարն էր մեղավորը ։ Վարդանը ընկավ, Դաժան այդ մարտում, Հազարավոր զոհեր, Կորուստներ բազում, Մեծանուն նախարարներ, Էլ չդարձան տուն։ Հայ ազգը տարավ, Բարոյական հաղթանակ, Որի դեմ էր ելել, Մի ամբողջ բանակ։ Հավատի պատերազմը Հաղթանակ տարավ, Հազկերտը արքան էլ, Ճիշտ դաս ստացավ։ Հային ծնկի բերել, Անկարելի է, Հավատը խլել, Անկարելի է։ "Իմացյալ մահը, Անմահություն է, Չիմացյալը,մահ"։ Վարդանանց իմաստուն, Հզոր այս խոսքերը, Կթերթեն փոշոտված, Դարերի էջերը, Երբ Սարդարապատում էլ, Ջարդվեն թուրքի զորքերը։ Հիշիր զինվոր, ՀԱՅՈՑ զավակ, Հայրենիքի սյուն, Սահմանի պահակ, Խոսքն այդ իմացյալ, Պահիր քո մտքում, Որ օջախտ վառ պահես, Քո հայրենիքում։ 13.10.2025թ.Մ.Մանուկյան։